69Wat is er wettelijk geregeld wanneer twee mensen van hetzelfde geslacht samen een kind krijgen?

Twee mannen of twee vrouwen krijgen niet zomaar samen het juridisch ouderschap over hun kind. Als een vrouw een kind baart, heeft zij automatisch het juridisch ouderschap. Dat geldt ook voor draagmoeders. Voor een biologische vader geldt dat niet. Wanneer hij niet getrouwd is met de biologische moeder (zoals bij homo's meestal het geval is) en het kind niet erkent, heeft hij geen juridisch ouderschap.

Er kunnen maar twee volwassenen het juridisch ouderschap over een kind hebben. Als twee vrouwen samen een kind krijgen met behulp van een bekende donor, is de biologische moeder dus de eerste. Als tweede komen haar partner en de donor in aanmerking: de andere moeder kan het kind adopteren, de biologische vader kan het kind erkennen. Onderling moeten zij bepalen wie het wordt. Wanneer het kind bij de moeders woont, is het misschien logisch als de tweede moeder hem of haar adopteert. Als de vader een (grote) rol speelt, is het misschien logischer als hij het kind erkent. Dat is een persoonlijke afweging.

Wanneer de vrouwen getrouwd zijn of een partnerschapsregistratie hebben op het moment dat het kind geboren wordt, en de donor voor de geboorte het kind niet heeft erkend, krijgt de niet-biologische moeder automatisch het gezamenlijk gezag. Let op: dat is wat anders dan juridisch ouderschap. Met het juridisch ouderschap word je juridisch familie van elkaar, en jouw familie wordt ook familie van je kind. Je kind erft van je en ontvangt een wezenpensioen als je overlijdt. Het juridisch ouderschap is levenslang. Gezamenlijk gezag is vooral praktisch: je kunt er je kind mee inschrijven bij een school en vertegenwoordigen in het ziekenhuis of bij de politie. De ouder met gezamenlijk gezag heeft een onderhoudsplicht naar het kind. Deze loopt ook na scheiding door, net zolang als het gezamenlijk gezag heeft geduurd. Maar het gezamenlijk gezag is niet onverbrekelijk. Het eindigt wanneer het kind 18 is.

Alleenstaande mannen die een kind krijgen met een alleenstaande vrouw, kunnen natuurlijk het kind erkennen als zij daar toestemming van de moeder voor hebben. Zij zijn dan samen met de moeder juridisch ouder van het kind. Als er meer dan twee personen bij betrokken zijn, wordt het lastiger.

Bij een mannenstel dat met een draagmoeder een kind krijgt, heeft de moeder het juridisch ouderschap. Zij kan dat niet zo maar overdragen, ook als ze in de praktijk niet voor het kind zorgt. Als zij getrouwd is met een man is haar echtgenoot bovendien de tweede juridische ouder, ook al is hij niet de biologische vader van het kind. Als ze niet is getrouwd, kan de biologische vader het kind erkennen. Zijn partner heeft dan formeel geen familieband met het kind.

Een man die met een vrouwenstel een kind krijgt, kan het kind alleen erkennen als hij daar toestemming van de moeder voor heeft. Zij kan het weigeren, bijvoorbeeld omdat ze wil dat haar partner het kind gaat adopteren. Mannen kunnen het juridisch ouderschap ook verkrijgen door adoptie; dan gaat het om kinderen die door de moeder zijn afgestaan, in het buitenland.

Omdat de regelingen rond ouderschap complex zijn, is het belangrijk om altijd deskundig advies in te winnen. In het boek Roze ouders (2008) staat veel informatie. Bij de stichting Meer dan gewenst kunnen homoseksuele (wens)ouders ook terecht voor informatie.